Czy grupa krwi 0 RhD− jest rzadka?

Grupa krwi 0 RhD−, zapisywana także jako O−, występuje w Polsce u około 6% populacji. To mniej więcej jedna osoba na 17. Można więc powiedzieć, że jest stosunkowo rzadka, zwłaszcza w porównaniu z najczęstszymi grupami RhD dodatnimi. Nie jest jednak najrzadszą grupą krwi w polskich zestawieniach.

Określenie „rzadka” zależy od punktu odniesienia. O− ma mniej osób niż większość grup z dodatnim RhD, ale w Polsce częściej występuje niż AB RhD− czy B RhD−. Warto też odróżniać grupę 0 od grupy 0 RhD−: sama grupa 0 obejmuje zarówno osoby z RhD ujemnym, jak i dodatnim.

Odsetki są przybliżone i mogą się różnić w zależności od źródła, badanej populacji oraz okresu, którego dotyczą dane. Przy ocenie częstości trzeba zawsze sprawdzić, jakiego kraju dotyczą. Przykładowo w Wielkiej Brytanii O− ma około 8% populacji, a więc jest tam częstsza niż w Polsce.

Co oznacza zapis 0 RhD−?

Grupę krwi opisuje się za pomocą dwóch układów: ABO oraz RhD. W układzie ABO wyróżnia się grupy A, B, AB i 0. Litera 0 oznacza, że na powierzchni krwinek czerwonych nie ma antygenów A ani B. Z kolei zapis RhD− wskazuje na brak antygenu D, który jest jednym z antygenów układu Rh.

Zobacz także: Jak rozwijają się bezdomieszkowe struktury w nowoczesnych materiałach półprzewodnikowych

Wynik 0 RhD− opisuje zatem dwie cechy krwinek czerwonych: brak antygenów A i B oraz brak antygenu D. Nie oznacza to jednak, że krwinki nie mają żadnych antygenów. Na ich powierzchni mogą występować inne cechy, które również mają znaczenie przy dobieraniu krwi do transfuzji.

W Polsce około 15% osób ma RhD ujemny, a około 85% RhD dodatni. O− stanowi tylko część populacji z ujemnym RhD. Dla porównania, przybliżone odsetki poszczególnych grup wynoszą:

Zobacz także: Jak nowoczesne technologie półprzewodnikowe zmieniają codzienne życie w domu i ogrodzie

  • O RhD−: około 6%;
  • O RhD+: około 31%;
  • A RhD−: około 6%;
  • B RhD−: około 2%;
  • AB RhD−: około 1%.

Według tych danych najrzadziej występuje AB RhD−, a następnie B RhD−. O− jest rzadsza od większości grup dodatnich, lecz nie zajmuje ostatniego miejsca pod względem częstości.

Dlaczego O− ma znaczenie w transfuzjach?

Krwinki czerwone grupy 0 nie mają antygenów A ani B, a krwinki RhD− nie mają antygenu D. Dzięki temu w nagłych sytuacjach, gdy grupa krwi pacjenta nie jest jeszcze znana, krwinki czerwone O− mogą być zastosowane jako krew awaryjna dla osób o różnych grupach ABO i RhD. Ma to szczególne znaczenie, gdy nie można czekać na pełne ustalenie grupy biorcy.

Może Cię zainteresować: Alternatywne technologie dla krzemu w układach scalonych: przyszłość elektroniki

Określenie „uniwersalny dawca” jest jednak uproszczeniem. Dotyczy przede wszystkim przetaczania krwinek czerwonych i nie oznacza, że O− pasuje każdemu bez żadnych ograniczeń. Istnieją inne układy antygenów krwinkowych, które mogą wpływać na zgodność, a decyzję o transfuzji podejmuje personel medyczny. Jeśli sytuacja na to pozwala, pacjent otrzymuje krew dobraną do jego oznaczonej grupy, po wykonaniu wymaganych badań zgodności.

Nie należy też przenosić zasad dotyczących krwinek czerwonych na osocze. Zgodność osocza przebiega inaczej. Osoby z grupą 0 mają w osoczu przeciwciała anty-A i anty-B, dlatego sama informacja, że krwinki O− mogą być użyte w określonych nagłych przypadkach, nie przesądza o zgodności innych składników krwi.

Czy osoby z O− mogą otrzymać krew od każdego?

Nie. W przypadku przetaczania krwinek czerwonych osoby z O− mogą zasadniczo otrzymać krwinki od dawców O−. Ich własne krwinki nie mają antygenu D, ale pacjent z RhD− może wytworzyć przeciwciała po kontakcie z krwinkami RhD+. Z tego względu podanie krwi RhD dodatniej wymaga szczególnej oceny medycznej i nie jest standardowym wyborem, gdy dostępna jest zgodna krew.

Przeczytaj także: Czy przed badaniem można pić wodę i jak to wpływa na wyniki?

Ta zasada pokazuje, że O− ma szczególne znaczenie nie tylko jako grupa wykorzystywana w nagłych sytuacjach. Jej posiadacze również potrzebują odpowiednio dobranej krwi, a dostępność dawców o tej samej grupie może mieć wpływ na możliwości leczenia. Rzadkość i zapotrzebowanie to odrębne kwestie: grupa może stanowić niewielki odsetek populacji, a jednocześnie być potrzebna częściej, niż wynikałoby to z samej liczby jej posiadaczy.

Dlaczego zapotrzebowanie na O− może być większe niż jej udział w populacji?

O− bywa wykorzystywana jako krew awaryjna, zanim laboratorium ustali grupę pacjenta. W takich sytuacjach liczy się szybkie zapewnienie krwinek czerwonych, które ograniczają ryzyko reakcji związanej z antygenami A, B i D. Z tego powodu zapotrzebowanie na tę grupę w szpitalach może być nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do jej udziału w populacji.

Warto przeczytać: Czy za wysokie TSH oznacza niedoczynność tarczycy?

Ilustruje to przykład Wielkiej Brytanii: O− ma tam około 8% mieszkańców, ale odpowiada za około 13% szpitalnych zamówień krwinek czerwonych. Nie oznacza to, że każda osoba z O− jest częstym biorcą ani że każda transfuzja wymaga tej grupy. Pokazuje natomiast, jak jej rola w nagłych przypadkach może wpływać na zużycie zapasów.

Podsumowując, 0 RhD− jest w Polsce stosunkowo rzadka, ale nie należy do najrzadszych grup krwi. Ma szczególną wartość w awaryjnym przetaczaniu krwinek czerwonych, a jej ograniczona dostępność jest istotna zarówno dla szpitali, jak i dla pacjentów z tą grupą. Każdą transfuzję dobiera się jednak indywidualnie, z uwzględnieniem badań zgodności i decyzji personelu medycznego.

Wykorzystane materiały

  • https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/blood-groups/
  • https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/krew-ratuje-zycie
  • https://www.nhsbt.nhs.uk/how-you-can-help/get-involved/key-messages-and-information/blood-donation-key-messages-and-information/
  • https://diag.pl/sklep/badania/grupa-krwi/