Na czym polega badanie OCT oka?
OCT oka, czyli optyczna koherentna tomografia, to bezkontaktowe i nieinwazyjne badanie obrazowe. Wykorzystuje światło, aby uzyskać szczegółowe przekroje siatkówki i ocenić jej poszczególne warstwy. Nie stosuje promieniowania rentgenowskiego ani ultradźwięków, a aparat nie dotyka oka.
Urządzenie analizuje światło odbite od tkanek i na tej podstawie tworzy ich obraz. Lekarz może ocenić między innymi grubość siatkówki, strukturę plamki żółtej oraz warstwę włókien nerwowych. Współczesne systemy uzyskują rozdzielczość osiową rzędu kilku do kilkunastu mikrometrów. Dokładność przekrojów siatkówki wynosi w opisywanych zastosowaniach około 10-15 µm.
OCT dostarcza pomiarów, które można zestawiać z wynikami kolejnych badań. Zmiany w grubości lub budowie tkanek mogą wspierać rozpoznanie choroby i ocenę jej przebiegu, na przykład w trakcie leczenia. Obraz OCT nie jest jednak samodzielną diagnozą. Okulista interpretuje go w połączeniu z objawami, badaniem oka i innymi wynikami.
Kiedy okulista może zlecić OCT?
Badanie wykorzystuje się przede wszystkim w diagnostyce i kontroli chorób plamki żółtej, siatkówki oraz nerwu wzrokowego. Może pomóc ocenić zmiany związane ze zwyrodnieniem plamki żółtej związanym z wiekiem, obrzękiem plamki, retinopatią cukrzycową czy jaskrą. W zależności od problemu lekarz analizuje inne struktury i parametry.
OCT może być przydatne, gdy pojawia się zamazane lub zniekształcone widzenie, niewyjaśnione pogorszenie ostrości wzroku albo gdy podczas badania okulistycznego zauważono niepokojące zmiany. Nie oznacza to jednak, że jest konieczne przy każdym problemie ze wzrokiem. Decyzję o badaniu podejmuje okulista na podstawie objawów i dotychczasowej oceny pacjenta.
Tomografia nie zastępuje pełnego badania okulistycznego ani badania dna oka. Pokazuje wybrane struktury w przekrojach, dlatego jej wynik należy rozpatrywać w szerszym kontekście klinicznym. Sam wydruk lub opis badania nie powinien być podstawą do samodzielnego rozpoznawania choroby ani zmiany leczenia.
Jak przebiega badanie i ile trwa?
Podczas badania pacjent siada przed aparatem, opiera głowę na podpórce i kieruje wzrok na wskazany punkt. Urządzenie skanuje oko bez dotykania jego powierzchni, a komputer przetwarza odbite światło na obrazy przekrojowe. Zwykle trzeba przez chwilę utrzymać nieruchomą pozycję i patrzeć w wyznaczonym kierunku.
Sam skan jest bezbolesny i zazwyczaj trwa kilka minut. Typowy czas badania OCT wynosi około 5-10 minut, choć długość wizyty może zależeć od liczby skanowanych obszarów i organizacji badania. W niektórych sytuacjach przed skanowaniem podaje się krople rozszerzające źrenice, ale nie jest to konieczne za każdym razem.
Po zastosowaniu kropli rozszerzających źrenice przez kilka godzin może występować nadwrażliwość na światło. Warto uwzględnić to przy planowaniu powrotu do codziennych zajęć i zapytać personel, czy w danym przypadku potrzebne są dodatkowe środki ostrożności. O tym, czy źrenice należy rozszerzyć, decyduje osoba wykonująca badanie lub okulista.
Czym różni się OCT od OCT-A?
Zwykłe OCT przedstawia przede wszystkim budowę tkanek oka. OCT angiografia, określana jako OCT-A, jest odmianą badania, która obrazuje przepływ krwi w naczyniach siatkówki i naczyniówki. Może być wykorzystywana między innymi do oceny zmian naczyniowych związanych z retinopatią cukrzycową, zwyrodnieniem plamki czy jaskrą.
W OCT-A aparat wielokrotnie skanuje ten sam obszar. Porównanie kolejnych obrazów pozwala wykrywać ruch krwinek i odróżniać naczynia, w których występuje przepływ, od otaczających, nieruchomych tkanek. Obraz można analizować na różnych poziomach siatkówki, co pomaga ocenić mikrokrążenie bez wstrzykiwania barwnika.
To istotna różnica w porównaniu z tradycyjną angiografią fluoresceinową, która wymaga podania barwnika. OCT-A nie pokazuje jednak przeciekania barwnika, ponieważ go nie wykorzystuje. Może szczegółowo przedstawiać strukturę naczyń, lecz jej obrazowanie ma ograniczenia. Niewielkie pole skanowania i artefakty mogą utrudniać analizę, a wynik zależy także od jakości obrazu, użytego aparatu i badanego obszaru.
W jednej z konfiguracji systemu OCT-A obszar plamki o wymiarach 6 × 6 mm można było zobrazować w około 3 sekundy. To przykład możliwości konkretnego rozwiązania, a nie gwarantowany czas każdego badania. Dobór OCT lub OCT-A zależy od pytania klinicznego i oceny okulisty.
Jakie są ograniczenia i jak rozumieć wynik?
Na jakość obrazu OCT wpływa to, czy światło może prawidłowo przejść przez ośrodki oka. Skan może być mniej czytelny między innymi przy zaawansowanej zaćmie, zmętnieniu lub bliznowaceniu rogówki oraz dużym krwawieniu do ciała szklistego. Jeśli obraz jest niewystarczający, lekarz uwzględnia to podczas interpretacji i może zdecydować o innym sposobie oceny.
W OCT-A dodatkowym wyzwaniem są artefakty, które mogą przypominać zmiany naczyniowe albo utrudniać ich ocenę. Znaczenie ma również ograniczony obszar obrazowania: badanie przedstawia skanowany fragment, a nie automatycznie całe dno oka. Dlatego brak widocznej zmiany na obrazie nie zawsze rozstrzyga, czy problem występuje poza badanym obszarem.
Wynik należy omówić z okulistą, który zestawi go z objawami, badaniem klinicznym i historią choroby. OCT wspiera diagnostykę oraz monitorowanie zmian, ale nie zastępuje oceny całego oka. O rodzaju badania i znaczeniu jego wyniku decyduje kontekst kliniczny, a nie sam obraz lub pojedynczy pomiar.
Wykorzystane materiały
- https://eyewiki.aao.org/Optical_Coherence_Tomography_Angiography
- https://eyewiki.aao.org/Optical_Coherence_Tomography
- https://eyewiki.aao.org/OCT-Angiography_and_Glaucoma
- https://www.aao.org/eyenet/article/new-views-of-retina-with-oct-angiography