Jak dieta wpływa na czerwone krwinki?

Czerwone krwinki, nazywane także erytrocytami, transportują tlen z płuc do tkanek. Powstają w szpiku kostnym, a ich prawidłowe wytwarzanie zależy między innymi od dostępności żelaza, witaminy B12 i folianów. Składniki te pełnią różne funkcje, dlatego ich niedoborów nie można traktować zamiennie.

Żelazo jest składnikiem hemoglobiny, czyli białka wiążącego tlen w krwinkach. Witamina B12 i foliany są potrzebne do tworzenia DNA oraz prawidłowego dojrzewania komórek krwi. Gdy brakuje któregoś z tych składników, może rozwinąć się niedokrwistość. Niedobory nie są jednak jedyną możliwą przyczyną anemii.

Nie istnieje jeden produkt, który samodzielnie zwiększa liczbę czerwonych krwinek. Zmiana jadłospisu może pomóc, jeśli problem wynika z niedostatecznej podaży lub wchłaniania składnika odżywczego. Przyczyna niedokrwistości wymaga ustalenia, a w niektórych przypadkach sama dieta nie wystarczy i potrzebne jest leczenie.

Jakie produkty dostarczają żelaza?

Żelazo występuje w żywności w dwóch formach. Żelazo hemowe znajduje się przede wszystkim w mięsie i owocach morza, a organizm na ogół przyswaja je łatwiej niż żelazo niehemowe. Jego źródłami są chude mięso, drób, ryby i owoce morza.

Przeczytaj także: Od kiedy można wykonywać testy alergiczne?

Żelazo niehemowe występuje w produktach roślinnych oraz żywności wzbogacanej. Warto włączać do jadłospisu:

  • fasolę, soczewicę i groch,
  • orzechy i nasiona,
  • szpinak oraz inne ciemnozielone warzywa,
  • wzbogacane pieczywo i płatki śniadaniowe.

O tym, ile żelaza organizm przyswoi, decyduje nie tylko jego ilość w posiłku. Znaczenie mają forma żelaza i pozostałe składniki dania. Fityniany obecne między innymi w zbożach i strączkach mogą ograniczać jego wchłanianie, dlatego warto zadbać o odpowiednie łączenie produktów.

Warto przeczytać: Antygen HBs dodatni, co oznacza wynik?

Orientacyjne dzienne zapotrzebowanie na żelazo wynosi 8 mg dla dorosłych mężczyzn i osób w wieku 51 lat lub starszych, 18 mg dla kobiet w wieku 19-50 lat oraz 27 mg w ciąży. To wartości referencyjne, a indywidualne potrzeby mogą zależeć od stanu zdrowia i innych czynników. Osoby na diecie wegetariańskiej mogą potrzebować niemal dwukrotnie większej podaży niż osoby jedzące mięso, ponieważ żelazo roślinne przeciętnie wchłania się słabiej.

Jak poprawić przyswajanie żelaza z posiłków?

Witamina C podana w tym samym posiłku zwiększa przyswajanie żelaza niehemowego. Jej źródłami są między innymi papryka, pomidory, cytrusy, truskawki i brokuły. Dobrym połączeniem będzie więc soczewica z pomidorami i papryką, fasola z warzywami albo wzbogacane płatki z truskawkami. Do ryby można dodać porcję zielonych warzyw.

Przeczytaj też: Gdzie wykonać badania genetyczne i jak wybrać placówkę?

Przyswajanie żelaza niehemowego mogą wspierać również mięso, drób i ryby podane w tym samym posiłku. Nie oznacza to, że każda dieta musi zawierać produkty odzwierzęce. Dieta roślinna może dostarczać żelaza, ale warto w niej regularnie łączyć strączki lub produkty wzbogacane ze źródłem witaminy C.

Kawę i herbatę najlepiej pić poza posiłkiem bogatym w żelazo, ponieważ mogą utrudniać jego wchłanianie. Wpływ mogą mieć także niektóre leki i składniki żywności. Jeśli przyjmujesz leki, nie odstawiaj ich samodzielnie. W razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy sposób ich przyjmowania może mieć znaczenie dla wchłaniania żelaza.

Szacowana biodostępność żelaza wynosi około 14-18% w dietach mieszanych zawierających mięso, owoce morza i witaminę C oraz 5-12% w dietach wegetariańskich. Są to wartości orientacyjne, które pokazują, dlaczego planowanie składu posiłków jest istotne, szczególnie przy diecie roślinnej.

Zobacz więcej: Jak przygotować się do badania moczu by wynik był wiarygodny?

Dlaczego ważne są witamina B12 i foliany?

Witamina B12 jest potrzebna do prawidłowego tworzenia krwinek i DNA. Dostarczają jej ryby, mięso, drób, jaja i nabiał. Osoby na diecie roślinnej powinny uwzględniać produkty wzbogacane, na przykład niektóre płatki śniadaniowe lub drożdże odżywcze. Zawartość B12 zależy od produktu, dlatego należy sprawdzać etykietę.

Foliany wspierają podział komórek i dojrzewanie krwinek. Znajdują się między innymi w ciemnozielonych warzywach liściastych, fasoli, grochu, orzechach, owocach i niektórych produktach zbożowych. Różnorodny jadłospis pomaga uwzględnić ich źródła w codziennych posiłkach.

Polecamy również: Jakie szkło można wrzucać do segregacji i jak to robić prawidłowo?

Niedobór B12 lub folianów może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, w której powstają nieprawidłowo duże erytrocyty. W takiej sytuacji zwiększanie ilości żelaza w diecie nie rozwiąże problemu. To jeden z powodów, dla których przy podejrzeniu anemii ważne jest ustalenie, jakiego składnika brakuje i co doprowadziło do niedoboru.

Kiedy dieta nie wystarczy i warto skonsultować się z lekarzem?

Osłabienie, bladość lub podejrzenie niskiej liczby krwinek wymagają oceny medycznej. Niedokrwistość może wynikać z niedoborów, ale również z utraty krwi, zaburzeń wchłaniania albo innych chorób. Lekarz dobiera badania i dalsze postępowanie do objawów oraz prawdopodobnej przyczyny.

Nie należy samodzielnie rozpoczynać suplementacji żelazem jako uniwersalnego sposobu na zwiększenie liczby erytrocytów. Potrzeba suplementu i jego dawka zależą od rozpoznania, a nadmiar żelaza może szkodzić. Podobnie suplementacja B12 lub folianów powinna uwzględniać indywidualną sytuację zdrowotną.

Na co dzień warto stawiać na urozmaicone posiłki, które dostarczają żelaza, B12 i folianów, oraz łączyć roślinne źródła żelaza z produktami bogatymi w witaminę C. Jeśli jednak pojawiają się objawy albo wyniki badań wskazują na niedokrwistość, najważniejsze jest ustalenie jej przyczyny, a nie poleganie na pojedynczym superprodukcie.

Wykorzystane materiały

  • https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/nutritional/iron-deficiency-anaemia/
  • https://ods.od.nih.gov/factsheets/Iron-HealthProfessional%20/
  • https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB12%20-HealthProfessional%20/
  • https://ods.od.nih.gov/factsheets/Iron%20%20-Consumer/
  • https://ods.od.nih.gov/factsheets/Folate-HealthProfessional/